Hoogbegaafdheid en werk

Werken doe je of alleen of binnen organisaties. Een organisatie (Wikipedia) is een doelgerichte samenbundeling van kennis, vaardigheden en kracht tussen meerdere personen die primair middelen en activiteiten aanwendt om te voorzien in de behoefte aan producten en/of diensten. Daarbij vormen de complementaire begrippen taakverdeling en coördinatie de basis waarop de organisatie is gebouwd.

In de meeste organisatie vind je hoogbegaafden maar dit wil niet zeggen dat organisaties en hoogbegaafden elkaar van nature liggen. Organisaties ontlenen hun recht van bestaan aan een doel en zien graag dat medewerkers daaraan bijdragen op een manier die past binnen de geldende taakverdeling en structuur, en minimaal dat ze vaardig zijn in het coördineren en communiceren.

Op genoemde vlakken zijn niet alle hoogbegaafden van nature geneigd dat bereidwillig te doen. Vele hoogbegaafden zijn vaak tezeer gewend aan het nemen van eigen verantwoordelijkheid en gaan de kant op die ze zelf het beste vinden passen bij het belang en het doel van de organisatie.

Natuurlijk is de ene organisatie de andere niet. Aan het ene uiterste heb je de klassieke top-down aangestuurde bureaucratische organisaties, zoals je nog wel onder gemeentelijke organisaties en semi-overheidsinstanties vindt. Daar hebben de meeste hoogbegaafden het moeilijk. Want vaak is binnen dit soort organisaties het criterium of je een goede medewerker bent of niet, niet zozeer hoe goed je iets doet en wat je wilt maar eerder hoe goed je je plaats weet in de hiërarchie en daar ook naar handelt.

Aan het andere uiterste vind je bedrijven die resultaat belangrijker vinden dan gehoorzaamheid. Binnen die bedrijven vinden hoogbegaafden dikwijls meer rust, persoonlijke ruimte en erkenning, hoewel ook niet altijd. Want naarmate er meer mogelijk is in zo'n type ondernemening, draait het dikwijls ook meer om het ego: wie heeft het voor het zeggen, en wie niet. Wie is de sterkste hier, de hoogste op de apenrots, en drukt zijn stempel op hoe het beste resultaat gehaald wordt.

Ook zo'n type organisatie is voor de inhoudelijk ingestelde hoogbegaafde niet altijd makkelijk. De ambtelijke hiërarchie met vele regels ruilt hij in voor een apenrots waar het aankomt op goedgebektheid, buigen en kracht.

Onderschatting

Mijn ervaring is dat vele hoogbegaafden dit probleem onderschatten en denken dat ze uiteindelijk wel kunnen functioneren in, bijvoorbeeld, een organisatie die als behoudzuchtig bekend staat. Dat ze, als het eropaan komt, enkel maar de redelijkheid van hun handelen hebben aan te tonen. Dit valt echter bijna altijd tegen.

Ze vergeten namelijk de andere kant van het verhaal: dat elk type organisatie zijn eigen soort medewerkers trekt die de geldende bedrijfscultuur in stand houdt opdat zij er goed gedijen.

Zo zijn bijvoorbeeld de afdelingen basisadministratie bij gemeentes niet zozeer excessief bureaucratisch vanwege de regeltjes die daar gelden maar vanwege de regeltjes die gelden in combinatie met medewerkers die echt in bureaucratie geloven en die die regeltjes dus ook belangrijk, en zelfs leidend achten. En deze collega's zijn meestal niet gesteld op een collega die zich niet aan die regeltjes houdt. Het is een illusie dat je hun makkelijk overtuigt soepel om te gaan met de regels die gelden. Dit is ook de reden dat het zo moeilijk is om van, bijvoorbeeld, een voormalig staatsbedrijf een modern open bedrijf te maken.

Afdelingen

De meeste hoogbegaafden gedijen binnen organisaties over het algemeen goed in afdelingen die zich aan de rand van de organisatie bevinden: in de luwte. De afdeling is meestal klein, gespecialiseerd in iets, en georganiseerd op informele basis. Meestal een afdeling in de ondersteunende sfeer. Denk aan ICT, strategie, beleidsadvies, interne consultancy,kwaliteitsbewaking.

Als een afdeling aan de rand niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat de organisatie te klein is, functioneert de hoogbegaafde vaak goed in een brede, zware manangementfunctie juist onder de top. Een belangrijke voorwaarde hierbij is dat hij door die top wordt gedekt in wat hij doet.

Functies

Hoogbegaafden kunnen goed denken en zijn meestal behoorlijk creatief. Je vindt ze daarom vooral in functies die veel creatieve denkkracht vereisen. Dit zijn bijna altijd functies die een scherp analytisch vermogen combineren met inhoudelijke kennis, out-of-the box-denken, zelfstandigheid en een sterke morele basis. Zoals adviseur, consultant, beleidsmedewerker, ingenieur, projectleider, onderdirecteur, duizendpoot, wetenschapper, probleemoplosser, entrepreneur. Algemeen kenmerk van de functie: horen bij de groep maar daarvan toch apart staan.

Minder voor de hand liggende functies voor hoogbegaafden zijn die functies die een groot beroep doen op kanten die meestal niet vanzelfsprekend ontwikkeld zijn, zoals zijn relationele kwaliteiten. Dit betreft dan posities waarin juist die kwaliteiten allesbepalend zijn: verkoper, directeur, leraar, therapeut, politiek leider, presentator, winkelier, hulpverlener. Als de hoogbegaafde in dit soort functies wil slagen, heeft hij ervoor te zorgen dat hij voldoende in huis heeft op dit vlak. Eventueel bekwaamt hij zich erin.

Ondernemerschap

Veel hoogbegaafden hebben, door schade en schande wijs geworden, geleerd dat ze beter functioneren wanneer ze echt hun eigen winkeltje hebben.

Soms is dat letterlijk een eigen winkel, soms een eenmanszaak of een onderneming of iets anders dat het makkelijk maakt bovengenoemde functies alleen of met een paar anderen uit te voeren. Deze zelfstandigheid is ideaal om naar je eigen regels en normen te kunnen werken, en geen conflicten met autoriteiten en baasjes te hoeven hebben.

Wel is het daarbij zaak dat de hoogbegaafde duidelijk weet welke zijn sterke en welke zijn zwakke kanten zijn, en daar een werkzame en bestendige oplossing voor vindt. Dus als je vindt dat je sociaal matig in elkaar steekt, zoek je een compagnon die dat wel in huis heeft of je zoekt een niche in de markt waar het sociale van minder belang is.

Als ik zo om me heen kijk, denk ik dat hoogbegaafden in toenemende mate deze weg bewandelen. Dat ze zzp-er worden of een eigen zaak of onderneming beginnen waarbinnen ze hun eigen wereld kunnen scheppen. Fantastisch gewoon. En van harte aanbevolen.

7 Talenten

Hoogbegaafden hebben minimaal deze zeven talenten:

- Grote denkkracht
- Sterke creativiteit
- Denken intuïtief
- Opereren autonoom
- Houden van puzzels
- Denken ruimtelijk
- Denken oorspronkelijk

Werk waarin je veel van deze talenten kunt gebruiken, bevalt meestal goed.

Niet doen

Werken bij clubs die vooral gaan voor:
- Hiërarchie
- Stoffigheid
- Bureaucratie
- Het grote ego
- Het resultaat
- Verkopen

Veel hoogbegaafden worden hier ongelukkig van.

Overleven

It is not the strongest of the species that survives nor the most intelligent. It is the one that is the most adaptable to change. Charles Darwin